Kinse auch plat? Een Fries tussen de Limburgers

Standard

Door Lysbeth Jongbloed

Op 14 december vond op een prachtige locatie in Maastricht, de catacomben van het Regionaal Historisch Centrum Limburg, een congresdag plaats over ‘De dynamiek van het Limburgs’. Zes promovendi, één doctor en één masterstudent presenteerden op deze dag hun onderzoek naar de Limburgse dialecten dat in het kader van het Jaor van de Limburgse dialekte was georganiseerd. Ik mocht een presentatie geven over het gebruik van Limburgs en Fries op Twitter.

tweet-leonie-lotte-lysbeth

Er zijn veel mensen die zich zorgen maken over de positie van het Limburgs. Zo werd er in Limburg herhaaldelijk gesproken over dat kinderen dialectsprekend naar de voorschoolse opvang gaan en ze Nederlandssprekend weer terugkomen. Ook in Friesland zijn er helaas kinderen die zodra ze naar de basisschool gaan ophouden met Fries spreken. Net als immigrantentalen hebben streektalen zoals het Limburgs en het Fries te maken met hardnekkige misstanden dat het spreken van een andere taal dan het Nederlands thuis een nadelig effect heeft op de schoolprestaties van kinderen. Hoewel onderzoek heeft aangetoond dat dit niet waar is, lijken we deze opvattingen maar niet te kunnen ontkrachten. Mede hierdoor is het gebruik van streektalen op school meestal zeer beperkt.

Dialect op de peuterspeelzaal

Gino Morillo Morales onderzocht wanneer de leidsters (mannen werkten er niet) op de peuterspeelzaal dialect of Nederlands spreken. Als de gehele groep wordt aangesproken, spreken de leidsters bijna altijd Nederlands. Gino observeerde slechts eenmaal een situatie waarin een leidster wel dialect gebruikte. Ook als een Nederlandssprekende of anderstalige peuter persoonlijk wordt aangesproken, spreekt de leidster Nederlands. De meeste leidsters gebruiken wel consequent dialect in een-op-een-gesprekken met een dialectsprekende peuter. Ook als tijdens een kringgesprek een vraag of opmerking specifiek bestemd is voor een dialectsprekende peuter wordt regelmatig dialect gesproken. De kringgesprekken, het zingen van liedjes en het voorlezen vinden echter allemaal in het Nederlands plaats. Naar aanleiding van het onderzoek van Gino heeft de gemeente Eijsden – Margraten bekende peuterliedjes in dialect laten vertalen en opnemen, zodat  de peuters in deze gemeente voortaan in dialect kunnen zingen. Over andere stappen om het dialect te bevorderen op de peuterspeelzaal wordt nog nagedacht.

In Friesland ondersteunt het Sintrum Frysktalige Berne-opfang (SFBO) locaties van voorschoolse opvang met kennis en Friestalige materialen. Op 11 november werd de 200ste locatie met Fries- of tweetalig taalbeleid door SFBO gecertificeerd. Het is dus in een groot deel van de provincie Friesland mogelijk om je peuter naar een Fries- of tweetalige voorschoolse opvang te sturen. Een prachtige best practice waar andere regio’s van kunnen leren.

Oh! Kinse auch plat?

Lotte Thissen doet antropologisch onderzoek naar de relatie tussen taal, belonging en place-making. Kort gezegd komt het erop neer dat ze in verschillende plekken onderzoekt hoe mensen taal inzetten om zich die plek toe te eigenen en betekenis te geven (place-making) en gevoelens van erbij horen en samenhoren creëren (belonging). In haar presentatie sprak Lotte over het  onderbelichte gebruik van het Limburgs dialect in dagelijkse situaties. Ze liet zien dat mensen met een buitenlands uiterlijk praktisch altijd in het Nederlands worden aangesproken, en nooit in dialect. Omdat het gebruik van dialect een band van vertrouwen schept, voelen mensen door deze taalswitch dat ze er niet echt bij horen. Er wordt vaak verbaasd gereageerd als de niet-typische Limburger in dialect antwoordt. ‘Oh! Kinse auch plat?’ Lotte pleitte gepassioneerd voor een inclusief gebruik van dialect. Het dialect is er niet alleen voor de katholieke Bourgondiër die vlaai eet en carnaval viert. Laten we niemand buitensluiten op basis van herkomst of uiterlijk. Dialect (en ook het Fries!) is voor iedereen.

Streektalen op Twitter

Zelf heb ik gesproken over het gebruik van streektalen op Twitter. Alhoewel ik dagelijks tweets in het Fries en Limburgs tegenkom, zijn er maar weinig mensen die regelmatig in hun streektaal twitteren. Naast de hinder die mensen ondervinden van een gebrekkige schriftelijke vaardigheid in hun streektaal is het maximaliseren van iemands publiek (of niemand willen buitensluiten) een belangrijke reden om de tweets in het Nederlands te schrijven. Streektalen worden voornamelijk gebruikt in tweets die speciaal aan iemand gericht zijn of als de tweets gaan over lokale cultuur zoals carnaval of skûtsjesilen. Tweets over vastelaovend of een reactie op een tweet van een streektaalsprekende bekende zijn dus vaak in de streektaal. Het taalgebruik dat Gino op de peuterspeelzalen observeerde, Nederlands tegen de groep en dialect in persoonlijke gesprekken, is dus ook op Twitter terug te vinden.

Advertisements

One thought on “Kinse auch plat? Een Fries tussen de Limburgers

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s